Broşür Katlama Türleri: Tek Kırım, İki Kırım ve Z Kırım Rehberi

Broşürde katlama tipi, tasarım başlamadan önce verilmesi gereken ilk karardır. Çünkü panel sayısı, panellerin ölçüsü, okuma sırası ve hatta hangi bilginin kapağa çıkacağı bu karara bağlıdır. Tasarımı bitmiş bir A4 dosyayı sonradan "üç kırım yapalım" diye katlamaya kalktığınızda yazıların kırım çizgisine denk geldiğini, kapağın ters panelde kaldığını görürsünüz. Aşağıda en sık kullanılan katlama türlerini ölçüleriyle birlikte anlatıyoruz.

Tek kırım (ikiye katlama)

Kağıt ortadan bir kez katlanır ve dört sayfalık bir broşür elde edilir: ön kapak, iki iç sayfa ve arka kapak. A4 kağıt tek kırımla A5 boyutunda bir broşüre, A3 kağıt ise A4 boyutunda bir broşüre dönüşür. ISO 216 A serisinde her ölçünün bir öncekinin tam yarısı olması bu dönüşümü kolaylaştırır.

Tek kırım; ürün tanıtım kartları, etkinlik programları, kısa fiyat listeleri ve menüler için uygundur. İçeride iki geniş sayfa olduğu için büyük fotoğraflar ve tablolar rahat yerleşir.

İki kırım (içe katlama, sargı kırım)

En yaygın broşür tipidir. A4 kağıt yatay olarak üç panele bölünür ve iki kez içe doğru katlanır. Kapandığında 99x210 mm civarında, yani DL zarf ölçüsünde bir broşür ortaya çıkar. Toplam altı panel vardır: üç dış, üç iç.

Panel ölçüleri neden eşit değildir?

İçe kıvrılan panel, diğer iki panelin arasına girmek zorundadır. Eşit ölçüde olursa kırım yerinde sıkışır, broşür düz kapanmaz ve kenarlar dalgalanır. Bu yüzden içe katlanan panel 2-3 mm dar tutulur. A4 (297 mm) için tipik bölünme şöyledir:

Kağıt kalınlaştıkça bu fark biraz daha artırılabilir. Kesin ölçüyü baskıdan önce matbaadan alacağınız şablon üzerinden doğrulamak en güvenli yoldur.

Okuma sırası

İki kırım broşürde okuyucu önce ön kapağı, sonra kapağı açınca içe katlanan paneli, ardından broşür tamamen açılınca üç iç paneli görür. Arka kapak çoğunlukla iletişim bilgileri, harita ya da QR kod için kullanılır. Ortadaki dış panel ise kapalıyken hiç görünmez; bu panel genellikle arka kapak işlevi görür. Tasarımcıların en sık karıştırdığı nokta, ön kapağın dosyada en sağdaki panel olmasıdır.

Pratik ipucu: Tasarıma başlamadan önce bir A4 kağıdı elinizle iki kez katlayın, her panele kalemle "ön kapak", "iç 1", "arka" gibi notlar yazın ve kağıdı tekrar açın. Bu basit maket, panel sırasıyla ilgili hataların neredeyse hepsini baskıdan önce yakalar.

Z kırım (akordeon)

Kağıt yine üç panele bölünür ama kırımlar zıt yönlere yapılır; yandan bakıldığında Z harfi görülür. Paneller birbirinin içine girmediği için eşit ölçüde tutulur: A4 için 99+99+99 mm. Z kırım broşür açıldığında içerik soldan sağa kesintisiz akar. Zaman çizelgesi, adım adım anlatım ya da panoramik bir fotoğraf için iyi bir tercihtir.

Panel sayısı artırılarak dört veya beş panelli akordeon broşürler de yapılabilir. Bu durumda kağıt ölçüsü A4'ten büyük seçilir ve katlama makinesinin kapasitesi belirleyici olur.

Kapı kırım (gate fold)

İki yan panel, ortadaki geniş panelin üzerine ortada buluşacak şekilde içe katlanır. Açılış bir kapının iki kanadı gibidir. Yan paneller orta panelin yarısından 1-2 mm dar tutulur ki ortada sürtünme olmasın. Lansman broşürlerinde, açılışta büyük bir görselin ortaya çıkması istendiğinde kullanılır. Katlama hassasiyeti yüksek olduğu için standart iki kırıma göre biraz daha maliyetlidir.

Çapraz kırım

Kağıt önce bir yönde, sonra ona dik yönde katlanır. A3 kağıt çapraz kırımla A5 boyutuna iner. Harita, büyük fiyat tabloları ve afiş-broşür karması işlerde kullanılır. Açıldığında büyük bir yüzey sunarken cebe sığacak bir boyuta katlanabilir.

Katlama türleri karşılaştırması

Gramaj ve bigle: kırım yerinin çatlamaması için

Kuşe kağıt katlandığında kağıdın lifleri kırım çizgisinde gerilir. İnce kağıtta bu sorun olmaz, ama kalınlık arttıkça kırımın dış yüzünde mürekkep ve kaplama tabakası çatlar; özellikle koyu zeminde beyaz bir çizgi belirir. Bunu önlemenin yolu bigledir: kağıda katlamadan önce bir çizgi bastırılarak katlanacağı yer önceden yumuşatılır.

• 115-135 gr kuşe: Bigle çoğunlukla gerekmez. Ekonomik el ilanı ve yüksek adetli broşürler için uygundur.
• 150-170 gr kuşe: Broşürde en çok tercih edilen aralıktır. Koyu zeminli tasarımlarda bigle önerilir.
• 200 gr ve üzeri: Bigle şarttır. Kırımda çatlamayı tamamen engellemek için selefon da düşünülmelidir.

Kağıdın lif yönü de önemlidir. Lif yönüne paralel yapılan katlama daha düzgün ve daha az çatlakla sonuçlanır. Kağıt seçimi ve gramaj farkları hakkında daha fazla bilgi için kağıt rehberi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Katlamalı broşürde tasarım hataları

1. Kırım üzerine yazı: Metinler kırım çizgisinden en az 5 mm uzakta durmalıdır. Kırıma yakın yazı, katlamadan sonra okunmaz hale gelebilir.
2. Eşit panel varsayımı: İki kırımda bütün panelleri 99 mm yapmak, içe giren panelin sıkışmasına neden olur.
3. Kırımdan geçen ince çizgi: Kırım üzerinden geçen yatay çizgi ya da tablo, katlama toleransı yüzünden panelden panele kayık görünür.
4. Taşma payı unutmak: Dış kenarlarda 3 mm taşma payı her zaman gereklidir. Kırım çizgilerinde taşma payı olmaz; orası kesilmez, katlanır.
5. Arka kapağı yanlış panele koymak: Dosyada panellerin sırası, katlanmış haldeki sıradan farklıdır. Şablon kullanmadan tasarım yapmak bu hatayı neredeyse kaçınılmaz kılar.

Broşür mü, el ilanı mı?

Tek bir mesaj, tek bir kampanya ve geniş dağıtım hedefleniyorsa katlamasız bir el ilanı genellikle daha hızlı ve ekonomiktir. Birden fazla hizmet, ürün listesi ya da kurumsal tanıtım anlatılacaksa broşürün panelli yapısı içeriği düzenli bölümlere ayırmayı kolaylaştırır. Tek sayfa kampanyalar için el ilanı baskı, panelli tanıtım işleri için broşür baskı sayfalarındaki seçeneklere bakabilirsiniz. Restoran ve kafeler için katlamalı menü düşünüyorsanız aynı katlama mantığı menü baskı işlerinde de geçerlidir.

Dosya nasıl kurulmalı?

Katlamalı broşür dosyası, açık haliyle ve iki sayfa olarak hazırlanır: birinci sayfa dış yüz (ön kapak, arka kapak ve içe katlanan panelin arkası), ikinci sayfa iç yüz. A4 iki kırım broşürde her iki sayfa da 297x210 mm net ölçüde, her kenardan 3 mm taşmayla 303x216 mm olarak kurulur. Panel sınırları kılavuz çizgilerle işaretlenir ama bu çizgiler baskıya gidecek katmanda yer almaz.

Dış yüz ile iç yüzün panel sırası birbirinin aynası olduğu için, dış yüzde 100-100-97 mm olan dağılım iç yüzde 97-100-100 mm olur. Bu ters çevirme işlemi en çok gözden kaçan ayrıntıdır. Ön yüzde sağda duran ön kapağın tam arkasında, iç yüzde solda duran panel bulunur.

Katlama makinede nasıl yapılır?

Yüksek adetli işlerde katlama, cepli veya bıçaklı katlama makinelerinde yapılır. Makine her kırımı belirli bir toleransla atar; bu tolerans genellikle 1 mm civarındadır. Bu yüzden iki panele yayılan bir görselin kırım yerinde birebir eşleşmesi garanti edilemez. Panelden panele geçen bir fotoğraf kullanacaksanız, geçişin kırım çizgisine denk gelen bölgesinde yüz, yazı ya da ince detay bulunmamasına dikkat edin. Düşük adetli işler elle de katlanabilir, ancak bu hem süreyi uzatır hem de katlama düzgünlüğünü kişiye bağlı hale getirir.

Bigle gerektiren işlerde sıralama baskı, kesim, bigle ve katlama şeklindedir. Selefon uygulanacaksa selefon baskıdan hemen sonra, bigleden önce yapılır. Bu ek adımların her biri teslim süresine birkaç saatten bir güne kadar etki edebilir; acil işlerde bunu sipariş anında konuşmak gerekir.

Siparişten önce kontrol listesi

• Katlama türü ve kapalı ölçü belirlendi mi?
• Panel genişlikleri şablona göre ayarlandı mı (içe giren panel daha dar)?
• Dış kenarlarda 3 mm taşma, kırımlardan 5 mm güvenli boşluk var mı?
• Gramaj 170 gramın üzerindeyse bigle istendi mi?
• Kağıttan katlanmış bir maketle panel sırası kontrol edildi mi?

Bu beş soru net cevaplandığında katlama, baskı sürecinin en sorunsuz adımlarından biri olur. Ölçü ya da panel düzeninden emin değilseniz dosyanızı teklif formu ile gönderin; katlamaya uygun şablonu birlikte netleştirelim.