Baskıya hazır dosya için renk modu, çözünürlük, taşma payı, yazı tipleri, siyah tonları, son işlemler ve PDF/X-1a ayarları.

Bu rehber, tasarımınızı matbaaya göndermeden önce kontrol etmeniz gereken teknik noktaları tek yerde topluyor. Her bölüm kendi başına okunabilir; aceleniz varsa en alttaki kontrol listesine geçip dosyanızı madde madde gözden geçirebilirsiniz. Gelen her dosyayı baskıdan önce biz de kontrol ediyoruz, ama dosya baştan doğru hazırlandığında hem süre kısalır hem de sonuç ekranda gördüğünüze çok daha yakın olur.

Renk modu: CMYK ve RGB

Ekranlar ışıkla çalışır ve renkleri kırmızı, yeşil ve mavi ışığı karıştırarak üretir (RGB). Baskı makinesi ise beyaz kağıdın üzerine camgöbeği (Cyan), macenta (Magenta), sarı (Yellow) ve siyah (Key) mürekkep bırakır (CMYK). İki sistemin üretebildiği renk aralığı, yani renk gamı aynı değildir. RGB'nin gamı daha geniştir; özellikle canlı yeşiller, elektrik mavisi, neon turuncu ve parlak morlar CMYK ile birebir elde edilemez.

RGB hazırlanmış bir dosya baskıya girerken mutlaka CMYK'ya dönüştürülür. Bu dönüşümde gamın dışında kalan renkler en yakın basılabilir tona çekilir ve sonuç çoğu zaman beklenenden daha soluk, daha mat görünür. "Ekranda çok canlıydı, baskıda neden böyle oldu?" sorusunun cevabı neredeyse her zaman budur. Bunu önlemenin yolu tasarıma baştan CMYK belgeyle başlamak ve renkleri CMYK değerleriyle seçmektir; böylece ekranda gördüğünüz, basılabilecek olanın gerçekçi bir önizlemesi olur.

• Illustrator ve InDesign'da yeni belge açarken renk modunu CMYK seçin.
• Photoshop'ta görselleri Görüntü > Mod > CMYK Rengi ile dönüştürün; dönüşümden sonra renkleri gözle kontrol edin.
• Fotoğraflar RGB çekilir; bunları CMYK'ya çevirmek normaldir. Önemli olan dönüşümün baskıdan önce, sizin kontrolünüzde yapılmasıdır.

CMYK dönüşümünün sonucu, seçilen renk profiline de bağlıdır. Kuşe kağıda basılacak işlerde Avrupa standardı olan Coated FOGRA39 (ya da daha yeni PSO Coated v3) profili yaygın olarak kullanılır. Kaplamasız kağıtta mürekkep daha çok emildiği için aynı CMYK değerleri daha koyu ve daha mat görünür; bu kağıtlar için Uncoated FOGRA29 gibi kaplamasız profiller tercih edilir. Hangi profili kullanacağınızdan emin değilseniz dosyayı kendi profilinizle gönderin, kontrol sırasında biz değerlendiririz.

İpucu: Kalibre edilmemiş ve parlaklığı yüksek bir monitör baskı rengini doğru göstermez. Renk kritik bir işiniz varsa ekrana değil, basılı provaya güvenin.

Çözünürlük

Çözünürlük, görselin baskı ölçüsündeki her inçe kaç piksel düştüğünü anlatır. Elden tutulan ve yakından okunan ürünlerde (kartvizit, broşür, katalog, el ilanı) kural gerçek baskı ölçüsünde 300 dpidir. Buradaki "gerçek ölçü" ifadesi önemlidir: 72 dpi bir görseli Photoshop'ta 300 dpi'ye çevirmek yeni ayrıntı üretmez, yalnızca pikselleri büyütür. Benzer şekilde 300 dpi bir görseli tasarım programında yüzde 200 büyüttüğünüzde etkin çözünürlüğü 150 dpi'ye düşer.

Büyük formatta durum farklıdır, çünkü bu ürünler uzaktan izlenir. İzleme mesafesi arttıkça gözün ayırt edebildiği ayrıntı azalır, dolayısıyla gereken çözünürlük de düşer.

İnternetten indirilen ya da sosyal medyadan kaydedilen görseller genellikle ekran için küçültülmüş ve sıkıştırılmış olur. Bu görseller ekranda keskin görünse bile baskı ölçüsünde çoğu zaman 300 dpi'nin çok altında kalır. Tasarım programınızda görselin "etkin ppi" değerini kontrol edebilirsiniz: InDesign'da Bağlantılar paneli, Illustrator'da Belge Bilgisi bu değeri gösterir.

Logolar, yazılar ve düz renkli şekiller mümkünse vektörel olmalıdır. Vektör çizimler ölçüden bağımsızdır; bir logoyu kartvizitte de branda üzerinde de aynı keskinlikte basabiliriz. Web sitesinden kaydedilmiş küçük bir PNG logo ise ancak küçük ölçüde kabul edilebilir sonuç verir.

Taşma payı (bleed) ve kesim payı

Baskı, son ürün ölçüsünde değil daha büyük tabakalar üzerinde yapılır ve ürünler sonradan giyotin ya da bıçakla kesilir. Kesim ne kadar hassas olursa olsun, yüzlerce tabakalık bir destede yarım milimetre civarında kayma olur. Arka plan rengi ya da fotoğraf tam kesim çizgisinde bitiyorsa, bu küçük kayma kenarda ince beyaz bir şerit olarak görünür.

Bunu önlemek için kenara değen bütün renk ve görseller her kenardan 3 mm dışarı taşırılır. Bu fazladan alana taşma payı denir ve kesimde atılır. Örneğin 85x55 mm bir kartvizit için dosya ölçüsü 91x61 mm, A4 (210x297 mm) bir broşür için 216x303 mm olur.

• Taşma payını belgeye sonradan "çerçeve" ekleyerek değil, belge ayarlarındaki taşma (bleed) alanını tanımlayarak verin.
• Kesim işaretleri (crop marks) taşma alanının dışında kalmalıdır. PDF alırken işaret ofsetini en az 3 mm yapın.
• Kutu ve özel kesimli ürünlerde taşma, bıçak çizgisinin dışına doğru verilir; bıçak çiziminizin her yerinde arka plan en az 3 mm dışarı uzanmalıdır.
• Branda, roll-up ve kuşgözlü ürünlerde gereken pay ürüne ve montaj şekline göre değişir. Bu ürünlerde şablonu bizden isteyin.

Güvenli alan

Taşma payı dışarıya doğru bir önlemse, güvenli alan içeriye doğru olanıdır. Kesimdeki küçük kayma, kenara çok yakın duran bir yazının kesilmesine ya da kenarla arasındaki boşluğun bir tarafta dar, diğer tarafta geniş görünmesine yol açar. Bu yüzden logo, yazı, telefon numarası ve QR kod gibi önemli öğeler kesim çizgisinden en az 3 mm, tercihen 5 mm içeride tutulmalıdır.

Bazı ürünlerde bu pay daha büyük olmalıdır:

• Amerikan cilt (tutkallı) katalog ve dergiler: Sırta yakın iç kenarda sayfa tam açılmaz; buradaki boşluğu en az 10-15 mm tutun.
• Tel dikişli kitapçıklar: Sayfa sayısı arttıkça iç sayfalar dışarı doğru kayar (sürünme). Kesim kenarına yakın sayfa numaralarını 5 mm'den daha içeride tutun.
• İçe kırımlı broşürler: İçe katlanan panel, diğerlerinden 2-3 mm dar olmalıdır; aksi halde kırım düzgün kapanmaz. Kırım çizgilerine yazı ya da ince çizgi denk getirmeyin.
• Oval köşeli kartvizitler: Köşe yarıçapı içinde kalan alan kesimde gider; köşelere öğe yerleştirmeyin.

Yazı tipleri, minimum punto ve çizgi kalınlığı

Bizde, tasarımınızda kullandığınız yazı tipi kurulu olmayabilir. Yazı tipi eksik bir dosya açıldığında program onu başka bir yazı tipiyle değiştirir; satırlar kayar, metin taşar ve bunu her zaman ilk bakışta fark etmek mümkün olmaz. Bu yüzden yazıların iki yoldan biriyle sabitlenmesi gerekir:

• PDF'e gömmek: PDF/X-1a ile çıktı aldığınızda yazı tipleri otomatik olarak gömülür. En temiz yöntem budur, çünkü metin düzenlenebilirliğini kaybetmeden sabitlenir.
• Eğriye çevirmek (outline / create outlines): AI, EPS ve CDR gibi kaynak dosya gönderiyorsanız tüm yazıları eğriye çevirin. Çevirmeden önce düzenlenebilir bir yedek kopyayı mutlaka saklayın; eğriye çevrilmiş metin bir daha düzeltilemez.

Küçük yazılarda kağıt ve baskı yöntemi de sınır koyar. Genel kabul gören alt sınırlar şunlardır:

İnce (hairline) olarak tanımlanmış çizgiler ekranda görünür ama baskıda kaybolabilir; çizgi kalınlığını her zaman sayısal olarak verin. Negatif metinler dört rengin üst üste basıldığı zeminlerde özellikle risklidir: renklerden biri bir saç teli kadar kaydığında harflerin kenarında renkli bir hale oluşur ve küçük yazı dolar.

Siyah tonları, overprint ve knockout

Metinde yalnızca %100 siyah

Metinler, ince çizgiler ve küçük öğeler yalnızca siyah kalıptan basılmalıdır: C0 M0 Y0 K100. Siyah metne başka renkler eklendiğinde harfler dört ayrı kalıptan oluşur ve en küçük kayma bile yazının bulanık görünmesine neden olur. RGB'den dönüştürülen siyah metinler çoğu zaman dört renkli siyaha dönüşür; dönüşümden sonra metinlerinizin rengini mutlaka kontrol edin.

Geniş siyah alanlarda zengin siyah

Yalnızca K100 ile basılan geniş bir alan, gözde koyu gri gibi durur. Büyük siyah zeminlerde, siyah arka planlı kutularda ve iri başlıklarda siyahın altına başka renkler eklenerek daha derin bir ton elde edilir; buna zengin siyah denir. Bizim kullandığımız ve dosyalarınızda önerdiğimiz değer:

Zengin siyah: C60 M40 Y40 K100 (toplam mürekkep %240)

Zengin siyahı küçük metinlerde ve ince çizgilerde kullanmayın; yukarıda anlatılan kayma sorunu burada da geçerlidir.

Toplam mürekkep sınırı

Bir noktadaki dört rengin yüzdelerinin toplamına toplam mürekkep (TAC) denir. Kuşe kağıtta bu değerin %300'ü geçmemesi gerekir. Fazla mürekkep zamanında kurumaz, tabakalar birbirine çıkar (çıkma yapar) ve selefon tutunmaz. Özellikle Illustrator ve CorelDRAW'daki "Registration" (kayıt) rengi C100 M100 Y100 K100, yani %400'dür; tasarım öğelerinde asla kullanılmamalıdır. 1. hamur gibi kaplamasız kağıtlarda mürekkep daha çok emildiği için toplam değeri daha düşük tutmak gerekir.

Overprint ve knockout

İki renkli nesne üst üste geldiğinde varsayılan davranış knockouttur: üstteki nesnenin altındaki renk boşaltılır, böylece renkler birbirine karışmaz. Overprint (üst baskı) ise alttaki rengin boşaltılmadan üstteki rengin onun üzerine basılmasıdır.

• K100 metinlerin renkli zemin üzerinde overprint basılması doğrudur ve çoğu iş akışında otomatik yapılır; harflerin çevresinde beyaz boşluk oluşmasını önler.
• Beyaz nesnelere asla overprint vermeyin. Beyaz mürekkep basılmadığı için overprint verilmiş beyaz bir öğe baskıda tamamen kaybolur. En sık karşılaştığımız dosya hatalarından biri budur.
• Açık renkli bir nesneye overprint verildiğinde alttaki renkle karışarak başka bir tona dönüşür.

Dosyanızın baskıda nasıl davranacağını görmek için Acrobat'ta Çıktı Önizleme (Output Preview) ya da Illustrator ve InDesign'da Görünüm > Üst Baskı Önizleme (Overprint Preview) kullanın.

Pantone ve spot renkler

CMYK baskı, renkleri dört mürekkebin küçük noktalarını yan yana basarak oluşturur. Pantone (spot renk) ise önceden karıştırılmış tek bir mürekkeptir ve kendi kalıbıyla basılır. Kurumsal renginizin her baskıda aynı çıkması önemliyse, ya da CMYK gamının dışında kalan bir renk (bazı turuncular, canlı maviler, metalik ve floresan tonlar) kullanıyorsanız spot renk doğru seçimdir.

• Pantone renklerinin kuşe kağıt için C (Coated), kaplamasız kağıt için U (Uncoated) karşılıkları vardır. Aynı numara iki kağıtta farklı görünür; renk seçerken basılacak kağıda uygun kartelaya bakın.
• Spot renkler ofset baskıda ek kalıp ve ek baskı ünitesi demektir; her spot renk maliyeti artırır.
• Dijital baskıda Pantone renkleri ayrı mürekkeple basılmaz, en yakın CMYK karşılığına çevrilir. Birebir eşleşme beklenmemelidir.
• Dosyada kullanılmayan spot renkleri renk paletinden silin. Bir fotoğrafın içine ya da gölgeye farkında olmadan atanmış bir Pantone, fazladan bir kalıp çıkmasına yol açar.
• Spot rengi CMYK'ya çevirmeye karar verirseniz bunu tüm dosyada tutarlı yapın; aynı rengin bir yerde spot, bir yerde CMYK olarak kalması farklı tonlar üretir.

Kağıt ve gramaj

Gramaj, bir metrekare kağıdın gram cinsinden ağırlığıdır ve kağıdın kalınlığı ile sertliği hakkında fikir verir. Aynı tasarım farklı kağıtta bambaşka bir his verir; bu nedenle kağıt seçimini tasarımın bir parçası olarak düşünmek gerekir. Aşağıdaki tablo genel kullanımı özetler. Kağıt türlerinin yüzey, kalınlık ve kullanım farklarını ayrıntılı görmek için kağıt rehberimize bakabilirsiniz.

Kaplamasız kağıtlar (1. hamur, kraft, dokulu kağıtlar) mürekkebi emer; renkler kuşeye göre daha yumuşak ve koyu görünür. Kraft gibi renkli zeminlerde beyaz mürekkep olmadan açık tonlar ve beyaz alanlar basılamaz, kağıdın kendi rengi görünür.

Son işlemler için dosya hazırlığı

Selefon, lak, gofre, yaldız ve özel kesim baskıdan sonra yapılan işlemlerdir ve her biri için ayrı kalıp ya da ayrı makine ayarı gerekir. Bu işlemlerin nereye uygulanacağını anlamamız için dosyada açıkça ayrılmış olmaları şarttır.

Selefon

Mat ya da parlak selefon (laminasyon) tabakanın tamamına uygulanır, bu yüzden ayrı katman gerektirmez. Yalnızca sipariş notunda belirtmeniz yeterlidir. Parlak selefonda koyu zemin üzerindeki ince beyaz yazılar parlamada okunmayabilir; mat selefonda ise koyu renkler bir ton açık görünebilir.

Lak, yaldız, gofre ve kesim

Seçili (selektif) UV lak, sıcak varak (yaldız), gofre (kabartma) ve özel kesim için her işlemi baskı katmanlarından ayrı bir katmanda, kendine ait bir spot renk ile çizin:

• Spot renk adlarında Türkçe karakter kullanmamaya çalışın; bazı RIP yazılımları bunları farklı okur.
• Son işlem katmanlarını overprint olarak ayarlayın. Aksi halde altlarındaki baskı boşaltılır ve beyaz alan kalır.
• Lak ya da yaldız uygulanacak alanın baskıdaki karşılığıyla birebir hizalı olması gerekir. Baskı katmanındaki şekli kopyalayıp aynı konuma yapıştırın.
• Kutu ve ambalaj işlerinde bıçak çizimini bizden isteyebilirsiniz. Tasarımı hazır bir bıçak üzerine kurmak, kesim ile baskının çakışmasını garanti eder. Ayrıntılar için kutu baskı sayfasına bakın.

Yaldız, gofre ve kabartma lak gibi efektlerin kartvizitte nasıl kullanıldığını özel kartvizit sayfasında örnekleriyle görebilirsiniz.

Kabul ettiğimiz dosya formatları

Canva ile hazırlanan dosyalar

Canva'da tasarladıysanız İndir menüsünden PDF Baskı seçeneğini kullanın, Kırpma işaretleri ve taşma payı kutusunu işaretleyin. Hesabınızda renk profili seçeneği varsa CMYK'yı seçin. Canva'da taşma alanını görmek için Dosya > Ayarlar altındaki "Baskı taşma payını göster" seçeneğini açın ve arka planı bu alana kadar uzatın. Canva'nın PNG ya da JPG çıktıları baskı için önerilmez.

PDF/X-1a ile çıktı almak

PDF/X-1a, baskı için dosya alışverişini güvenli hale getirmek amacıyla tanımlanmış bir PDF alt standardıdır. Kullandığımız sürüm PDF/X-1a:2001 (ISO 15930-1)dir. Bu standartta kaydedilen bir dosya, matbaada sürpriz çıkaracak çoğu şeyi zaten dışarıda bırakır:

• Tüm yazı tipleri dosyaya gömülür.
• Yalnızca CMYK ve spot renk bulunabilir; RGB ve Lab renklere izin verilmez.
• Saydamlıklar (gölge, opaklık, karışım modları) düzleştirilir.
• Bir çıktı amacı (OutputIntent), yani hedeflenen baskı koşulunun renk profili tanımlanır.
• Kesim (TrimBox) ve taşma (BleedBox) kutuları belirtilir.
• Şifreleme, form alanı ve yorum gibi baskıyla ilgisi olmayan öğelere izin verilmez.

InDesign ve Illustrator'da ayarlar

1. InDesign'da Dosya > Dışa Aktar > Adobe PDF (Baskı); Illustrator'da Dosya > Farklı Kaydet > Adobe PDF yolunu izleyin.
2. Adobe PDF Hazır Ayarı listesinden [PDF/X-1a:2001] seçin. Uyumluluk otomatik olarak Acrobat 4 (PDF 1.3) olur.
3. İşaretler ve Taşmalar bölümünde Kırpma İşaretleri'ni işaretleyin, ofseti 3 mm yapın ve "Belgenin taşma ayarlarını kullan" seçeneğini açın.
4. Çıktı bölümünde Renk Dönüştürme için "Hedefe Dönüştür (Sayıları Koru)", hedef profil olarak kuşe kağıtta Coated FOGRA39 (ISO 12647-2:2004) seçin. Kaplamasız kağıda basılacak işlerde size uygun profili bildiririz.
5. Sıkıştırma bölümünde renkli ve gri tonlamalı görseller için 450 ppi üzerindekileri 300 ppi'ye bikübik örnekleme yeterlidir; görüntü kalitesini "Maksimum" bırakın.
6. Kaydedin ve oluşan dosyayı Acrobat'ta açıp taşma, renk ve yazı tiplerini son kez kontrol edin.

Photoshop'ta ise Farklı Kaydet > Photoshop PDF seçip aynı hazır ayarı kullanabilirsiniz. Katmanlı ve saydamlıklı tasarımlarda düzleştirme beklenmedik sonuçlar verebilir; böyle bir dosyanız varsa çıktıyı aldıktan sonra Acrobat'ta yüzde 400 yakınlaştırarak yazıların ve gölgelerin kenarlarına bakın.

İpucu: Daha yeni olan PDF/X-4 standardı saydamlığı korur ve bazı iş akışlarında tercih edilir. Elinizde yalnızca PDF/X-4 seçeneği varsa onu da gönderebilirsiniz; dosyanızı biz kontrol ederiz.

Dosya gönderim kontrol listesi

Dosyanızı göndermeden önce aşağıdaki maddeleri tek tek kontrol edin. Hepsine "evet" diyebiliyorsanız dosyanız büyük olasılıkla baskıya hazırdır.

1. Belge ölçüsü ürünün net ölçüsüyle aynı ve her kenarda 3 mm taşma payı tanımlı.
2. Kenara değen bütün renk ve görseller taşma alanının sonuna kadar uzanıyor.
3. Yazı, logo ve önemli öğeler kesim çizgisinden en az 3-5 mm içeride.
4. Belge ve tüm görseller CMYK; RGB ya da Lab renk kalmadı.
5. Fotoğraflar gerçek baskı ölçüsünde 300 dpi (büyük formatta izleme mesafesine uygun).
6. Yazı tipleri PDF'e gömülü ya da eğriye çevrilmiş.
7. Metinler 6 pt'den küçük değil; çizgiler en az 0,25 pt.
8. Siyah metinler yalnızca K100; geniş siyah alanlarda C60 M40 Y40 K100 zengin siyah.
9. Toplam mürekkep hiçbir yerde %300'ü geçmiyor; "Registration" rengi kullanılmadı.
10. Beyaz nesnelerde overprint kapalı.
11. Kullanılmayan spot renkler silindi; kullanılan Pantone'lar doğru kartelada (C/U).
12. Lak, yaldız, gofre ve kesim ayrı katmanda, adlandırılmış spot renkle ve overprint olarak çizildi.
13. Çok sayfalı işlerde sayfa sayısı 4'ün katı, sayfalar doğru sırada ve tek tek (karşılıklı değil) kaydedildi.
14. Dosya PDF/X-1a:2001 olarak, kesim işaretleri taşma alanının dışında kalacak şekilde kaydedildi.
15. Dosya adı işi tanımlıyor (örnek: firma-kartvizit-on-yuz.pdf) ve ön-arka yüzler ayırt edilebiliyor.

Listeden emin olamadığınız maddeler varsa sorun değil. Dosyanızı teklif formundan yükleyin; baskıdan önce kontrol eder, düzeltilmesi gereken bir şey görürsek size açıkça yazarız. Çok sayfalı işler için katalog baskı, uzaktan görülecek işler için branda baskı sayfalarında ürüne özel ayrıntıları da bulabilirsiniz.