Ekranda kapkara görünen bir zemin, baskıdan sonra koyu gri ve hafif yıkanmış gibi çıkabilir. Dosyada hata yok gibi görünür, renk modu CMYK, çözünürlük yerinde. Sorun çoğu zaman siyahın nasıl tanımlandığındadır. Tek başına %100 siyah (K100) mürekkep, geniş bir alanı kapattığında beklenen derinliği vermez. Bu açığı kapatmak için kullanılan yönteme zengin siyah (İngilizcede rich black) denir.
Düz siyah ile zengin siyah arasındaki fark
Dört renk baskıda siyah, K kanalıyla basılır. K100, yani yalnızca siyah mürekkebin tam tonu, kağıt üzerinde ince bir film oluşturur. Bu film yarı saydamdır; kağıdın beyazı ve yüzey yapısı altından bir miktar "sızar". Sonuç, özellikle mat kuşe ve 1. hamur kağıtta koyu antrasit bir tondur.
Zengin siyahta K100'ün altına belirli oranda cyan, magenta ve sarı eklenir. Bu üç renk siyahın altında ikinci bir katman gibi davranır, ışığı daha fazla emer ve yüzeyi daha dolgun gösterir. Gözle bakıldığında fark, yan yana basılmış iki örnekte hemen anlaşılır: düz siyah grimsi, zengin siyah derin ve "ıslak" görünür.
Reçete tek değildir
Kaynaklarda farklı zengin siyah değerleri dolaşır: C60 M40 Y30 K100, C40 K100, C50 M50 Y50 K100, C75 M68 Y67 K90 gibi. Hiçbiri evrensel doğru değildir. Kullanılan makine, mürekkep seti, kağıt türü ve kurutma koşulları sonucu değiştirir. Bu yüzden ilk kural şudur: dosyayı göndereceğiniz matbaaya sorun.
Biz geniş siyah zeminler için C60 M40 Y40 K100 değerini öneriyoruz. Toplam mürekkep %240 eder; bu, kuşe kağıtta kuruma ve yapışma sorunu yaratmadan derin, hafif soğuk bir siyah verir. Daha sıcak bir siyah isteyen tasarımcılar magentayı ve sarıyı biraz artırabilir, ama toplamı makul sınırda tutmak gerekir.
Pratik ipucu: Dosyanızda farklı kişilerin hazırladığı parçalar varsa, birinde C60 M40 Y40 K100, diğerinde C75 M68 Y67 K90 siyah olabilir. Yan yana geldiklerinde iki farklı siyah görünür. Göndermeden önce tüm siyah zeminleri tek bir renk örneğine (swatch) bağlayın.
Toplam mürekkep sınırı neden önemli?
Toplam mürekkep kapsaması (TAC, total area coverage), bir noktadaki dört rengin yüzde değerlerinin toplamıdır. C100 M100 Y100 K100 teorik olarak %400 eder. Bu kadar mürekkep kağıda basıldığında kurumaz, tabakalar birbirine yapışır ve arka yüze geçme (tersleme) olur. Kağıt dalgalanabilir, katlama yerlerinde mürekkep çatlar.
Genel kural olarak kuşe kağıtta toplam %300'ün üzerine çıkılmaz; kaplamasız 1. hamurda bu sınır daha düşüktür, çoğu matbaa %260-280 civarını ister. Gazete kağıdı gibi emici yüzeylerde sınır daha da aşağıdadır. Fotoğraflardaki koyu gölgeler de bu sınıra takılabilir; RGB'den CMYK'ya dönüşümde kullanılan profil (örneğin ISO Coated v2 / FOGRA39) toplam mürekkebi zaten sınırlar.
| Siyah tanımı | Toplam mürekkep | Nerede kullanılır |
|---|---|---|
| K100 | %100 | Metin, ince çizgi, küçük ikon, barkod |
| C60 M40 Y40 K100 (önerimiz) | %240 | Geniş siyah zemin, büyük başlık, kapak |
| C40 K100 (soğuk siyah) | %140 | Mavimsi siyah istenen alanlar |
| C100 M100 Y100 K100 (kayıt siyahı) | %400 | Asla tasarımda kullanılmaz, yalnızca kesim/kayıt işaretleri |
Zengin siyah ne zaman kullanılmamalı?
Zengin siyahın en sık yanlış kullanıldığı yer küçük metinlerdir. Dört renk aynı noktaya basılırken her kalıp ya da renk ünitesi milimetrenin onda biri kadar kayabilir. Buna kayıt (register) toleransı denir. Geniş zeminde bu kayma görünmez; 8 punto bir yazıda ise harflerin kenarında mavi ya da kırmızı bir hale belirir. Yazı bulanık ve "çift" görünür.
- Gövde metni ve küçük yazılar: 12 puntonun altındaki her yazı yalnızca K100 olmalı.
- İnce çizgiler: 0,5 pt'den ince çizgiler, tablolar, kesik çizgiler K100.
- Barkod ve QR kod: Okuyucunun tek ve keskin bir kenar görmesi gerekir; K100 kullanın.
- Beyaz ince yazının arkasındaki zemin: Siyah zemine ters (beyaz) basılmış ince yazıda zengin siyah, kayma olduğunda beyaz harflerin içine renk taşmasına yol açar. Bu durumda yazının çevresinde zemini yalnızca K100 bırakmak ya da yazıyı kalınlaştırmak gerekir.
Word ve Office dosyalarındaki "siyah" tuzağı
RGB tabanlı programlarda (Word, PowerPoint, birçok web aracı) siyah R0 G0 B0 olarak tanımlanır. Bu, CMYK'ya dönüşürken çoğunlukla dört renkli bir siyaha, bazen C75 M68 Y67 K90 gibi bir değere dönüşür. Sonuçta gövde metni dört renkten basılır ve kayma sorunu ortaya çıkar. Bu tür dosyalarda matbaa genellikle "siyahı K100'e çevir" işlemi uygular, ama en güvenlisi tasarımı baştan CMYK çalışan bir programda hazırlamaktır. Konuyu ayrıntılı olarak baskı rehberimizde anlattık.
Program içinde zengin siyah nasıl tanımlanır?
- Illustrator veya InDesign'da renk paneline yeni bir CMYK örneği ekleyin: C60 M40 Y40 K100. Adını "Zengin Siyah" koyun.
- Geniş zeminleri, büyük logo bloklarını ve 30 puntonun üzerindeki kalın başlıkları bu örnekle boyayın.
- Metin ve ince çizgiler için ayrı bir "K100" örneği kullanın. Varsayılan [Black] örneği zaten K100'dür.
- InDesign'da Pencere > Çıktı > Ayrımları Önizle panelini açın, imleci siyah alanların üzerinde gezdirin. Her noktadaki dört rengin değerini ve toplamı görürsünüz.
- Photoshop'ta hazırlanan siyah zeminli görsellerde Bilgi panelinden toplam mürekkebi kontrol edin. Koyu fotoğraflarda toplam %320'yi geçiyorsa profil dönüşümünü tekrar yapın.
Overprint (üst baskı) ayarı
Programlar varsayılan olarak K100 metni alttaki renklerin üzerine "overprint" ile basar; yani siyah yazının altı boşaltılmaz. Bu, kaymada beyaz boşluk oluşmasını engeller. Zengin siyah nesnelerde ise overprint açık bırakılırsa alttaki renklerle karışıp toplam mürekkep beklenmedik şekilde yükselebilir. PDF'i göndermeden önce Acrobat'ta Çıktı Önizleme ile kontrol etmek bu sürprizleri önler.
Kağıt ve kaplamaya göre siyahın davranışı
Aynı reçete farklı kağıtlarda farklı görünür. Parlak kuşede mürekkep yüzeyde kalır, siyah en derin halini alır. Mat kuşede yüzey ışığı dağıttığı için siyah biraz daha yumuşak görünür. Kaplamasız 1. hamurda mürekkep liflere işler, siyah belirgin şekilde açılır; bu kağıtlarda zengin siyahın etkisi sınırlıdır ve toplam mürekkep düşük tutulmalıdır. Hangi kağıdın nasıl davrandığını kağıt rehberimizde karşılaştırdık.
Selefon da siyahı değiştirir. Parlak selefon kontrastı artırır, siyahı daha da koyulaştırır. Mat selefon ise yüzeye kadifemsi bir görünüm verir ama siyahı hafifçe gri gösterebilir. Mat selefonlu, koyu zeminli bir cepli dosya ya da kapak tasarımlıyorsanız zengin siyah burada fark yaratır. Ayrıca mat selefonlu siyah yüzeyler parmak izi ve sürtünme izini daha çok gösterir; sık el değen ürünlerde bunu hesaba katın.
Dijital baskıda zengin siyah
Toner tabanlı dijital makinelerde siyah toner zaten oldukça örtücüdür ve K100 ofsete göre daha koyu çıkabilir. Bazı dijital iş akışları, gelen dosyadaki zengin siyahı kendi renk yönetimiyle yeniden hesaplar. Bu yüzden aynı dosyanın dijital ve ofsette birebir aynı siyahı vermesini beklemek gerçekçi değildir. Küçük adetli kartvizit işlerinde, özellikle tamamen siyah zeminli tasarımlarda, onay öncesi bir deneme baskısı istemek iyi bir alışkanlıktır.
Fotoğraflardaki siyahlar
Zengin siyah yalnızca vektörel zeminleri ilgilendirmez. Koyu fotoğraflarda gölgeler zaten dört renkten oluşur. Bir ürün fotoğrafını siyah bir zemin üzerine yerleştirdiğinizde, fotoğrafın siyahı ile zeminin siyahı farklı değerlerde olabilir. Bu durumda görselin kenarında belirgin bir "kutu" görünür. Çözüm, zemin rengini fotoğrafın en koyu bölgesinin değerine eşitlemek ya da fotoğrafı maskeleyip doğrudan zemine yerleştirmektir. Photoshop'ta damlalıkla fotoğrafın en koyu noktasını ölçüp aynı değeri vektör zemine vermek, iki siyahın kusursuz birleşmesini sağlar.
Göndermeden önce kontrol listesi
- Geniş siyah zeminler tek ve aynı zengin siyah örneğine bağlı mı?
- 12 punto altındaki tüm metinler, ince çizgiler ve barkodlar K100 mü?
- Siyah zemine ters basılmış ince beyaz yazı var mı? Varsa kalınlığı en az 8 punto ve kalın kesim mi?
- Herhangi bir noktada toplam mürekkep %300'ü aşıyor mu?
- Kayıt siyahı (C100 M100 Y100 K100) tasarımın içinde bir yerde kalmış mı?
- PDF/X-1a çıktısında siyahlar beklendiği gibi ayrışıyor mu?
Zengin siyah küçük bir ayar gibi görünür ama koyu tasarımlarda baskının kalitesini doğrudan belirler. Değer konusunda emin değilseniz dosyanızı teklif formu üzerinden gönderin; siyah alanları kontrol edip sizin işinize uygun değeri birlikte netleştirelim.
Yazıda geçen ürünler
Bu işi birlikte basalım mı?
Dosyanızı gönderin, kontrol edip fiyat ve teslim tarihiyle dönelim.
