Selefon, Lak, Gofre ve Yaldız: Baskı Kaplamaları Arasındaki Fark

Aynı tasarımı iki ayrı kağıda basın; birine mat selefon, diğerine selektif lak ve yaldız uygulayın. Elinizde aynı içerikle iki farklı ürün olur. Kaplamalar baskının son adımıdır ama müşterinin karta, kataloğa ya da kutuya dokunduğu ilk anda hissettiği şey çoğu zaman onlardır. Bu farkları karıştırmamak için her kaplamanın ne olduğunu, nasıl uygulandığını ve dosyada nasıl hazırlanması gerektiğini tek tek anlatalım.

Selefon: koruma katmanı olarak termal laminasyon

Selefon, baskı yapılmış kağıdın üzerine ince bir plastik filmin ısı ve basınçla yapıştırılmasıdır. Teknik adı termal laminasyondur. Film çoğunlukla BOPP (çift yönlü gerilmiş polipropilen) esaslıdır ve kartvizit, katalog kapağı, cepli dosya gibi işlerde genellikle 20-30 mikron kalınlığında kullanılır. Film, yüzeyinde ısıyla aktive olan bir yapıştırıcı taşır; laminasyon makinesinde ısıtılmış silindirden geçerken kağıda kalıcı olarak bağlanır.

Selefonun görevi önce korumaktır. Mürekkebin sürtünmeyle aşınmasını, parmak izini, hafif nemi ve kırım yerlerinde boyanın çatlamasını önler. Bu yüzden 250 gram ve üzeri kuşe kağıda basılan, katlanan ya da sık elden ele geçen işlerde neredeyse standarttır.

Mat, parlak ve soft-touch selefon

• Parlak selefon: Renkleri doygun ve koyu gösterir, fotoğraflı işlerde kontrastı artırır. Işığı yansıttığı için büyük koyu zeminlerde parmak izi ve çizik daha çabuk fark edilir.
• Mat selefon: Yansımayı keser, renkleri bir ton yumuşatır, kurumsal ve sade tasarımlarda daha ağır bir duruş verir. Selektif lak ve yaldız ile birlikte kullanıldığında kontrast en iyi mat zemin üzerinde ortaya çıkar.
• Soft-touch (kadife) selefon: Dokunuşta pürüzsüz, hafif kauçuğumsu bir his verir. Premium kartvizit ve ambalajlarda tercih edilir; maliyeti mat selefondan yüksektir ve açık renk zeminlerde zamanla iz tutabilir.

Pratik ipucu: Kartvizitin arkasına not yazılacaksa (randevu kartı, kupon, imza alanı) o yüzü selefonsuz bırakın ya da tek yön selefon isteyin. Parlak selefon üzerine tükenmez kalem neredeyse hiç tutmaz; mat selefonda kurşun kalem ve jel kalem kısmen çalışır ama yine de güvenilir değildir.

Lak: tüm yüzeye ya da sadece seçili alana

Lak, kağıdın üzerine sürülen sıvı bir kaplamadır ve UV ışığıyla ya da kurutmayla sertleşir. Selefondan farkı, film değil sıvı olmasıdır; bu da kaplamanın sayfanın yalnızca belirli bir bölümüne uygulanabilmesini sağlar.

Lak türleri

• Dispersiyon (su bazlı) lak: Ofset makinesinin lak ünitesinde tüm yüzeye uygulanır. Kurumayı hızlandırır, mürekkebin sürtünmeyle bozulmasını azaltır. Görsel etkisi sınırlıdır; daha çok koruma amaçlıdır.
• Tam yüzey UV lak: Belirgin bir parlaklık verir. Selefona göre daha ucuzdur ama katlamada çatlayabilir.
• Selektif (lokal) UV lak: Sadece logoya, bir başlığa ya da fotoğrafın bir kısmına uygulanır. Mat selefonlu zeminde parlak bir vurgu yaratır.
• Kabartma lak (3D lak): Selektif lakın kalın katman halinde uygulanan biçimidir. Parmakla hissedilen bir kabarıklık oluşturur; katman kalınlığı uygulamaya göre değişir ve kartvizitte en çok tercih edilen premium efektlerden biridir.

Selektif ve kabartma lak çoğunlukla mat selefon üzerine uygulanır. Selefon hem zemini korur hem de lakın yapışacağı düzgün bir yüzey sağlar. Kabartma laklı ve yaldızlı seçenekleri özel kartvizit sayfamızda örnekleriyle görebilirsiniz.

Gofre: mürekkep olmadan kabartma

Gofre, kağıdın bir erkek ve bir dişi kalıp arasında preslenerek kalıcı şekilde kabartılmasıdır. Lak gibi bir malzeme eklenmez; kağıdın kendisi şekil değiştirir. Mürekkepsiz yapılan uygulamaya kör gofre denir. Logo baskılı alana birebir oturtulursa baskılı gofre, yaldızla birlikte yapılırsa varaklı gofre adını alır. Kağıdı içeri gömen tersine uygulamaya ise "deboss" ya da çökertme denir.

Gofrenin en iyi sonucu verdiği kağıtlar kalın ve lifli olanlardır: fantazi kağıtlar, kaplamasız kartonlar ve sıvama kartvizitler. İnce kuşede kabartma kısa kalır ve arka yüzde belirgin bir çukur bırakır. Bu yüzden gofre yapılacak işlerde arka yüzde o bölgeye yazı yerleştirmemek gerekir.

• Çizgi kalınlığı en az 0,5 mm olmalıdır; daha ince detaylar kalıpta dolar ve okunmaz.
• Kalıp her iş için ayrı hazırlanır, bu da küçük adetlerde birim maliyeti artırır.
• Selefonlu işte gofre yapılacaksa önce selefon, sonra gofre uygulanır; aksi halde selefon kabartmayı düzleştirir.

Yaldız: sıcak varak baskı

Halk arasında yaldız dediğimiz uygulamanın teknik adı sıcak varaktır. Isıtılmış metal bir klişe, üzerinde metalik tabaka bulunan bir folyoyu kağıda bastırır; ısı ve basınçla folyo yalnızca klişenin temas ettiği yerlerde kağıda geçer. Altın ve gümüş en bilinen renklerdir, ancak bakır, rose gold, hologram, mat metalik ve pigment (metalik olmayan) folyolar da kullanılır.

Varak, CMYK mürekkeple elde edilemeyecek gerçek bir metal parlaklığı verir. Mürekkeple basılmış "altın sarısı" ile varak yan yana konduğunda fark hemen görülür: mürekkep düz bir renk, varak ise ışığı yansıtan bir yüzeydir.

Varak için dosya kuralları

• Varak alanı vektörel olmalı, ayrı bir katmanda ya da "Varak" adlı bir spot renkle tanımlanmalıdır.
• İnce çizgiler için en az 0,2-0,3 mm kalınlık bırakın; ince serifli fontlar küçük puntoda dolabilir.
• Varak ile baskılı alan arasında birebir çakışma istiyorsanız 0,1-0,2 mm tolerans payı düşünün; varak ve baskı ayrı makinelerde yapıldığı için mükemmel register her zaman garanti edilemez.
• Büyük ve dolu varak alanları kabarcık yapabilir; geniş zemin yerine çizgi ve yazı tercih edin.

Karşılaştırma tablosu

Kaplamaları birlikte kullanmak

En etkili sonuçlar genellikle birleşimlerden çıkar. Kartvizitte sık gördüğümüz sıralama şöyledir: baskı, mat selefon, ardından selektif ya da kabartma lak veya varak. Gofre varsa en sona kalır. Bu sıralamanın nedeni her katmanın bir sonrakinin yapışacağı yüzeyi hazırlamasıdır. Sıranın değişmesi, örneğin varağın selefondan önce yapılması, varağın film altında kalıp parlaklığını kaybetmesine yol açar.

Bir başka dikkat edilecek nokta, efekt sayısını sınırlamaktır. Aynı küçük karta hem varak, hem kabartma lak, hem gofre uygulandığında hiçbiri tek başına öne çıkmaz. Genellikle tek bir vurgu efekti ve sakin bir zemin, daha güçlü bir izlenim bırakır.

Dosyada kaplama katmanı nasıl hazırlanır?

1. Baskı dosyasını normal CMYK düzeninde, 3 mm taşma payıyla hazırlayın.
2. Lak, varak ya da gofre uygulanacak alanları aynı ölçüde ayrı bir sayfa veya katman olarak oluşturun.
3. Bu alanları %100 siyah ya da "Lak", "Varak" adlı bir spot renkle doldurun; gri ton ve degrade kullanmayın.
4. Kaplama katmanında piksel tabanlı görsel değil, vektörel şekil kullanın.
5. Kaplama katmanının baskı katmanıyla birebir hizalı olduğunu kontrol edin ve iki dosyayı aynı isimle ayrı ayrı gönderin (ör. "kartvizit-on.pdf", "kartvizit-on-lak.pdf").

Dosya hazırlığının genel kurallarını baskı rehberi sayfamızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Hangi işte hangi kaplama?

• Kartvizit: Sade, kurumsal tasarımda mat selefon ve tek bir vurgu (lak ya da varak). Fotoğraflı ve renkli tasarımda parlak selefon. Standart seçenekler için kartvizit baskı sayfasına bakabilirsiniz.
• Katalog ve dergi kapağı: Selefon neredeyse zorunludur; sırtta ve kapak bigisinde çatlamayı önler. İç sayfalarda kaplama genelde gerekmez. Ayrıntılar katalog baskı sayfasında.
• Davetiye: Fantazi kağıt üzerine varak ve gofre; selefon fantazi kağıdın dokusunu kapattığı için çoğu zaman kullanılmaz.
• Kutu ve ambalaj: Raf ömrü ve taşıma sürtünmesi için selefon ya da UV lak; marka vurgusu için varak.
• El ilanı: Kaplama genellikle maliyeti gereksiz artırır. Kısa ömürlü işlerde lak ünitesinde yapılan dispersiyon lak yeterlidir.

Maliyet ve süre üzerine kısa not

Selefon ve tam yüzey lak, baskının üzerine eklenen nispeten düşük maliyetli adımlardır. Selektif lak, kabartma lak, varak ve gofre ise ayrı bir hazırlık (kalıp, klişe ya da ayrı dosya) gerektirdiği için hem maliyete hem de teslim süresine genellikle bir ila birkaç iş günü ekler. Küçük adetlerde kalıp ve klişe maliyeti birim fiyatı belirgin biçimde yükseltir; adet arttıkça bu fark erir.

Hangi kombinasyonun bütçenize uyduğunu görmek için tasarımınızı ve adedinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz; kaplama sırası ve dosya hazırlığı konusunda da geri dönüş yaparız.