Kağıt Gramajı Nedir? 80 gr'dan 350 gr'a Ürün Bazlı Gramaj Tablosu

Teklif formlarında en çok boş bırakılan alan "kâğıt gramajı"dır. Çoğu müşteri "kalın olsun" ya da "normal" der. Bu anlaşılır bir durum, çünkü gramaj ölçülen bir şeydir ama hissedilen bir şey olarak düşünülür. Aşağıda gramajın ne anlama geldiğini, kalınlıkla ilişkisini ve hangi ürüne kaç gram kâğıt seçmeniz gerektiğini somut sayılarla anlatıyoruz.

Gramaj nedir?

Gramaj, kâğıdın bir metrekaresinin gram cinsinden ağırlığıdır ve g/m² (gsm) birimiyle ifade edilir. "80 gr fotokopi kâğıdı" dediğimizde, o kâğıttan kesilmiş 1 x 1 metrelik bir parçanın 80 gram geldiğini söylüyoruz. Bir A4 yaprak 1/16 metrekare olduğu için (ISO 216'ya göre A0 = 1 m², A4 = A0'ın on altıda biri), 80 gr bir A4 kâğıt yaklaşık 5 gram gelir.

Bu hesap pratikte de işe yarar: 1000 adet A4 broşürü 170 gr kuşeye basarsanız kâğıdın toplam ağırlığı yaklaşık 1000 x 170 / 16 = 10,6 kg olur. Kargo ve posta maliyetini hesaplarken bu rakam önemlidir.

Gramaj kalınlık değildir

En sık karıştırılan nokta budur. Gramaj ağırlığı, kalınlık ise mikron (µm) veya milimetre cinsinden fiziksel ölçüyü verir. İkisi arasındaki ilişkiyi kâğıdın hacmi (bulk) belirler. Kaplamalı ve sıkıştırılmış bir kuşe kâğıt aynı gramajdaki kaplamasız bir kâğıttan daha incedir.

• 350 gr mat kuşe yaklaşık 0,33-0,38 mm kalınlığındadır.
• 350 gr kaplamasız karton veya bristol daha hacimli olduğu için 0,40 mm'yi geçebilir.
• Kitap kâğıtlarında kullanılan "enzo" veya "ivory" gibi hacimli kâğıtlar, aynı gramajdaki 1. hamura göre belirgin şekilde kalındır ve kitaba daha dolgun bir sırt verir.

Bu yüzden iki kâğıdı yalnızca gramajla karşılaştırmak yetmez. Kalınlık sizin için kritikse (örneğin bir kitabın sırt genişliği ya da kartvizitin elde hissi), kâğıdın teknik föyündeki mikron değerine bakmak veya numune istemek gerekir.

Ürün bazında gramaj tablosu

Tablodaki aralıklar genel kabul görmüş değerlerdir. Örneğin afiş baskı için 150 gr yeterlidir, ama afiş kâğıt çerçeveye girmeyip doğrudan duvara asılacak ve uzun süre kalacaksa 170-200 gr daha az kıvrılır.

Gramaj seçerken sorulacak dört soru

1. Ürün elde mi tutulacak, duvarda mı duracak?

Elde tutulan ürünlerde gramaj kalite algısını doğrudan etkiler. 90 gr bir el ilanı hızlı dağıtım için mantıklıdır; aynı içerik bir fuarda dağıtılacak tanıtım broşürüyse 170 gr çok daha ciddi bir izlenim bırakır. Duvara asılan ürünlerde ise elde hissi değil, düz durma ve dayanıklılık önemlidir.

2. Katlanacak mı?

Kâğıt kalınlaştıkça katlama zorlaşır. 170 gr üzerindeki kuşelerde katlama hattında baskının çatlamasını önlemek için önce bigi (kâğıdı katlanacağı hatta bastırarak çizme) yapılmalıdır. Bigisiz katlanan 200-250 gr kuşede, özellikle koyu zeminli tasarımlarda, kırım boyunca beyaz bir çatlak çizgisi oluşur. Broşür baskı siparişlerinde iki kırım için 135-170 gr en rahat aralıktır.

3. Üzerine yazı yazılacak mı?

Kuşe kâğıt kaplamalı olduğu için tükenmez kalem tutmakta zorlanabilir, dolma kalem ve jel kalem mürekkebi ise geç kurur ve dağılır. Antetli kâğıt, form ve bloknot gibi üzerine yazılacak ürünler 80-90 gr 1. hamura basılır. Antetli kâğıt lazer yazıcıdan da geçeceği için 90 gr'ın üstüne çıkmak yazıcı sıkışmalarına yol açabilir.

4. Postayla gönderilecek mi?

Postalanacak ürünlerde ağırlık doğrudan maliyete yansır. 8 sayfalık bir broşürün 170 gr yerine 135 gr kuşeye basılması, binlerce adetlik gönderimde hem kâğıt hem posta masrafında belirgin tasarruf sağlar.

Pratik ipucu: Masanızdaki bir fotokopi kâğıdı 80 gr, sıradan bir kartvizit 350 gr civarındadır. Aradaki bir gramajı hayal etmek zorsa, bu iki kâğıdı referans alın: 170 gr yaklaşık olarak iki fotokopi kâğıdının sırt sırta konmuş sertliğini verir. Yine de en iyi karar, kâğıt numunesini elde tutarak verilir.

Katalog ve dergide iç sayfa ile kapak dengesi

Çok sayfalı ürünlerde iç sayfa ve kapak gramajı ayrı seçilir. Tipik bir kurgu:

• İç sayfa 115-135 gr kuşe, kapak 250-300 gr kuşe ve selefon: ekonomik ve dayanıklı.
• İç sayfa 150-170 gr kuşe, kapak 300-350 gr kuşe ve mat selefon: prestijli ürün kataloğu.
• Kapak ve iç sayfanın aynı gramajda olduğu "self cover" düzen: 8-16 sayfalık kısa kitapçıklarda maliyeti düşürür.

Sayfa sayısı arttıkça iç sayfa gramajını yükseltmek kataloğun toplam kalınlığını ve ağırlığını hızla artırır. 64 sayfalık bir katalogda 170 gr yerine 135 gr seçmek, sırt kalınlığını birkaç milimetre azaltır ve tel dikiş yerine amerikan cilt gerekip gerekmediği kararını bile değiştirebilir.

Gramaj ve elyaf yönü

Kalın kâğıtlarda gramaj kadar önemli bir başka özellik de elyaf yönüdür. Kâğıt üretilirken lifler makinenin akış yönünde dizilir. Kâğıt bu yöne paralel katlandığında temiz bir kırım verir; dik katlandığında ise lifler kırılır, kırım hattı pürüzlü olur ve baskı çatlar. 250 gr ve üzerindeki kâğıtlarda bu fark çıplak gözle görülür.

Elyaf yönü ayrıca kâğıdın nemle nasıl davranacağını da belirler. Nemli ortamda kâğıt elyafa dik yönde daha çok genleşir. Duvar takviminde yaprakların dalgalanması ya da kitap sayfalarının sırtta kabarması çoğu zaman elyaf yönünün yanlış seçilmesinden kaynaklanır. Bu ayarı matbaa tabaka planlarken yapar, ama özel ölçülü ve kalın kâğıtlı işlerde baskı yerleşimini etkileyebileceği için tasarım aşamasında ölçünün matbaayla konuşulması işe yarar.

Kâğıt opaklığı: arka yüz neden görünüyor?

Düşük gramajlı kâğıtlarda bir başka sorun opaklıktır, yani ışık geçirmezlik. 80-90 gr kâğıda çift yüz basılan yoğun renkli bir tasarımda arka yüzdeki baskı ön yüzden hafifçe görünebilir. Bu, el ilanında çoğu zaman sorun yaratmaz ama menü, katalog veya broşürde okunabilirliği bozar. Çift yüz yoğun baskı yapılacaksa 115 gr ve üzeri kuşe seçmek, aynı gramajda daha opak kâğıt istemek ya da arka yüzdeki koyu alanları ön yüzdeki metin bloklarıyla çakışmayacak şekilde yerleştirmek çözümdür.

Ülkeler arası farklı birimler

Amerika'da kâğıt ağırlığı "lb" (pound) ile ve kâğıt türüne göre farklı bir temel ölçüyle ifade edilir; "100 lb text" ile "100 lb cover" aynı kalınlıkta değildir. Yurt dışından gelen şablon veya şartnamelerde bu ifadeyle karşılaşırsanız g/m² karşılığını sormak gerekir. Avrupa ve Türkiye'de standart birim g/m²'dir ve karışıklık yaratmaz.

Gramaj, kaplama ve kâğıt türü birlikte düşünülmeli

Aynı gramajda farklı kâğıt türleri bambaşka sonuç verir. 115 gr parlak kuşe ile 115 gr 1. hamur aynı ağırlıktadır ama birinde fotoğraflar canlı, diğerinde mat ve yumuşak görünür. Selefon da kâğıda birkaç mikron ekler ve sertliğini artırır; 300 gr selefonlu bir kart, selefonsuz 350 gr bir karta yakın hissettirebilir.

Kâğıt türlerinin yüzey ve kullanım farklarını kağıt rehberimizde ayrıntılı bulabilirsiniz. Hangi gramajın işinize uygun olduğundan emin değilseniz, ürünü, adedi ve nasıl kullanılacağını yazarak teklif isteyin; iki farklı gramaj için fiyat vererek kararı kolaylaştırırız.